fbpx

Neuroplastyczność oraz trening neuroplastyczności

Autor: Kamila Orlińska

Nasz mózg jest niesamowity

 
Ludzki mózg rozwiązuje problemy, planuje, projektuje narzędzia i jednocześnie zarządza całym naszym organizmem. Nasz gatunek ma największy mózg względem ciała, a nasze dzieci muszą się rodzić względnie wcześnie, ze względu na wielkość swojej głowy. Mózg zmienia się nieustannie z wiekiem. Rozwija się i naprawia uszkodzenia spowodowane przez urazy, udary oraz używki takie jak alkohol. Dość często słyszy się o rekonwalescentach, którzy po pewnym czasie odzyskują znaczną część lub całość umiejętności utraconych na skutek uszkodzenia mózgu. 
Jednym z najsławniejszych przykładów jest dziewczynka o imieniu Busra, która na skutek rzadkiej choroby utraciła jedną półkulę, w której zazwyczaj mieści się centrum odpowiedzialne za mowę. W wieku trzech lat przeszła operację, w trakcie której usunięto jej całą lewą półkulę. W wieku 7 lat zaskoczyła świat posługując się płynnie nie jednym, lecz dwoma językami. (Girl with half a brain becomes fluent in two languages 2002, The Telegraph).

 

Czym jest neuroplastyczność?


Pojęcie neuroplastyczności, jeszcze wtedy pod pojęciem plastyczności nerwowej, po raz pierwszy zostało użyte przez polskiego neurofizjologa Jerzego Konorskiego (1948). Ten wybitny polski badacz (współpracujący m.in. z Pawłowem) postulował, że podłożem plastyczności nerwowej jest z jednej strony tworzenie się nowych połączeń między komórkami nerwowymi (neuronami) w wyniku trenowania odruchów, a z drugiej strony zmniejszanie się i zanik styków w wyniku zaprzestania treningu. Nasz mózg korzysta z tego procesu, gdy uczymy się nowej umiejętności np. języka obcego. Każdy z nas obserwuje też utratę pewnych zdolności, jeśli przez dłuższy czas z nich nie korzystamy.
 

Neurogeneza – tworzenie nowych neuronów

 
To jednak nie wszystko. Nasz mózg ma zdolność do generowania zupełnie nowych neuronów, a nie jedynie nowych połączeń. Przez dziesięciolecia uważano, że ten proces zachodzi tylko do momentu osiągnięcia dorosłości, ale ostatnie badania sugerują coś zupełnie innego. Według badań Petera Erikssona (1998) i Maura’y Boldrini (2018) nasz mózg jest zdolny do produkcji komórek nerwowych do podeszłego wieku. Są nawet wyniki badań, które dowodzą, że na ten wzrost dobrze wpływają ćwiczenia aerobowe (Joseph Fitth, 2017). W zależności od artykułu, neurogeneza jest czasem uznawana za jeden z procesów neuroplastyczności, czasem za oddzielne zjawisko. Faktem jest, że oba procesy zachodzą, niezależnie od tego, jak zostaną sklasyfikowane przez naukowców.
 

Trening umysłu i jego neuroplastyczności


Co dla nas wynika z tych badań? Głównie to, że utrzymywanie mózgu w dobrej kondycji do późnego wieku jest możliwe. Zupełnie podobnie, jak do utrzymania dobrej kondycji naszego ciała potrzebujemy aktywności fizycznej, tak dla neuronów ważna jest aktywność umysłowa (fizyczna też się do tego przyczynia, w końcu nie dzieje się bez udziału mózgu). Wiele osób ma już w nawyku regularną aktywność fizyczną: chodzenie na spacery, bieganie, siłownię, czy fitness. Niektórzy mają trenera personalnego, żeby osiągnąć lepsze efekty w krótszym czasie. Możliwości jest bardzo dużo i każdy ma szansę znaleźć coś dla siebie, na miarę swoich potrzeb i możliwości. Każdy z nas ma jakieś uwarunkowania genetyczne i nie chodzi o to, żebyśmy wszyscy byli sportowcami, ale o to, by jak najlepiej wykorzystać to, czym obdarowała nas natura. 

Z umysłem jest podobnie, też możemy pracować nad jego kondycją. Ważne jest to, by ćwiczenia wykonywać regularnie. Wtedy uda nam się wykorzystać proces neuroplastyczności do generowania nowych połączeń w naszym mózgu. Sprawny mózg to nie tylko lepsza pamięć i koncentracja, to też lepsze panowanie nad sobą, umiejętne regulowanie emocji. Mózg to nasze centrum decyzyjne, im sprawniejsze – tym lepiej nam się żyje. Można czytać książki, malować obrazy, grać na instrumentach, grać w gry planszowe, rozwiązywać krzyżówki to wszystko daje nam możliwość aktywowania pewnych obszarów mózgu i utrzymaniu ich w dobrej formie. Problem w tym, że dla dobrej kondycji umysłu jako całości, ważna jest wszechstronność. Pozwolę sobie zacytować profesora Stevena Pinkera z Harvardu:

“Żadnych sztuczek. Jeśli chcesz mieć wiele korzyści z czytania, dużo czytaj, jeśli chcesz lepiej pamiętać o różnych sprawach, bądź urodzinach, ćwicz zapamiętywanie spraw i urodzin. Bez skrótów, bez treningu obwodowego, bez sudoku”.

Jeśli chcesz się nauczyć koncentrować, trzeba trenować koncentrację, jeśli chcesz się nauczyć relaksować skuteczniej, trzeba trenować relaksację. 


Zaawansowany trening neuroplastyczności

W zaawansowanym treningu umysłu z pomocą przychodzą takie techniki jak medytacja, mindfulness, neurofeedback. Te techniki są coraz bardziej popularne, świat zaczął rozumieć, że wydłużenie średniej długości życia i dbanie o kondycję fizyczną, to nie wszystko. Teraz, bardziej niż kiedykolwiek, obawiamy się przedwczesnego osłabienia naszych zdolności umysłowych. Okazuje się, że regularna medytacja oraz neurofeedback przyczynia się do zachodzenia korzystnych procesów neuroplastyczności. W ostatnim czasie wiele ośrodków badawczych zajmuje się tym tematem. Artykułów naukowych i badań nad wpływem medytacji i treningu mózgu ze wsparciem pomiaru neurofeedbacku na nasz umysł przybywa dziesiątki lub nawet setki rocznie na całym świecie. To obszerne tematy i chętnych zapraszam do artykułów Medytacja, Neuromedytacja i Neurofeedback.

Konorski, Jerzy; 1948; Conditioned reflexes and neuron organization. Cambridge, Cambridge University Press
Hannah Cleaver, David Derbyshire; 2002; “Girl with half a brain becomes fluent in two languages.”;The Telegraph
Maura Boldrini, Camille A. Fulmore, Alexandria N. Tartt, …; 2018; “Human Hippocampal Neurogenesis Persists throughout Aging.”; Cell Stem Cell
Peter S. Eriksson, Ekaterina Perfilieva, Thomas Björk-Eriksson, …; 1998; “Neurogenesis in the Adult Human Hippocampus.”; Nature Medicine
Firth, Joseph, Brendon Stubbs, Davy Vancampfort, …; 2017; “Effect of Aerobic Exercise on Hippocampal Volume in Humans: A Systematic Review and Meta-Analysis.”; NeuroImage
 

Neuroplastyczności!

Share on facebook
Facebook
Share on google
Google+
Share on twitter
Twitter
Share on linkedin
LinkedIn

Chcesz być informowany o nowych materiałach?